Problemy z prostatą: co trzeba wiedzieć i jak im zapobiegać

Gruczoł krokowy (prostata) nazywany jest drugim sercem męskiego organizmu. I to żartobliwe określenie wcale nie jest dalekie od prawdy. Pomimo niewielkich rozmiarów prostata pełni bardzo ważną funkcję – daje mężczyźnie możliwość kontynuowania potomstwa. Przy problemach z gruczołem krokowym prokreacja, a nawet zwykłe życie seksualne stają się niemożliwe. Dlaczego ważne jest poznanie pierwszych objawów chorób prostaty, do jakiego lekarza udać się „na wszelki wypadek” i jak zapobiegać najczęstszym schorzeniom – o tym wszystkim opowiemy w naszym artykule.

Do czego służy gruczoł krokowy?

Gruczoł krokowy to organ wielkości orzecha włoskiego, położony w miednicy mniejszej u mężczyzn: jedna jego część przylega do pęcherza, a druga – do odbytnicy. Miąższ prostaty składa się z dużej liczby gruczołów śluzowych, przewody których uchodzą do cewki moczowej, a organ otoczony jest torebką z tkanki łącznej.

Wielu ludzi myśli, że prostata bierze udział w wytwarzaniu plemników. Nie – komórki rozrodcze męskie powstają tylko w jądrach. Jednak prostata pełni równie ważną funkcję – syntezuje specjalny płyn, który upłynnia ejakulat (sperma wydzielana podczas wytrysku). Płyn ten jest bogaty w substancje odżywcze, witaminy i minerały (np. cynk).

Jak to przebiega? Plemniki wytwarzane w jądrach przemieszczają się przewodami wytryskowymi do pęcherzyków nasiennych, a następnie wraz z ich zawartością trafiają do prostaty, gdzie mieszają się z wydzieliną tego gruczołu i są wydalane do cewki moczowej.

Dodatkowo prostata działa jak zawór – podczas wzwodu zamyka ujście pęcherza i zapobiega mieszaniu się nasienia z moczem. Jeśli zostanie usunięta, dochodzi do wytrysku wstecznego – cofania się nasienia do pęcherza.

Dlaczego mogą wystąpić problemy z prostatą?

Urolodzy wyróżniają trzy główne problemy związane z gruczołem krokowym:

• zapalenie (prostatitis);
• łagodne powiększenie (hiperplazja/adenoma);
• złośliwy nowotwór (rak).

Każde z tych schorzeń ma swoje przyczyny i czynniki wywołujące. Na przykład zapalenie prostaty może być infekcyjne i nieinfekcyjne. Infekcyjne zapalenie najczęściej wywoływane jest przez bakterie (E. coli, enterokok, gronkowiec), które dostają się do prostaty w sposób wstępujący (przez cewkę moczową) lub zstępujący (z pęcherza). Chorobę mogą również powodować inne drobnoustroje – wirusy, grzyby, pierwotniaki.

Infekcyjne zapalenie prostaty może mieć przebieg ostry lub przewlekły, a pewne czynniki sprzyjają „przewlekłości” choroby:

• współistniejące choroby układu moczowo-płciowego (odmiedniczkowe zapalenie nerek, zapalenie pęcherza);
• ogniska przewlekłej infekcji, także z odległych miejsc (próchnica, zapalenie zatok szczękowych, angina);
• częste wychłodzenia, przebywanie w wilgotnym środowisku;
• stałe przemęczenie fizyczne i niewłaściwa dieta;
• rzadkie oddawanie moczu.

Nieinfekcyjne zapalenie prostaty występuje na skutek zastojów płynów w gruczole krokowym związanych z zaburzeniami krążenia żylnego w miednicy. Prowadzi to do obrzęku, niepełnego opróżniania wydzieliny i w konsekwencji zaburzeń funkcji organu.

Zastoje w prostacie najczęściej wiążą się z:

• siedzącym trybem życia (przewlekłe zapalenie prostaty to „zawodowa” choroba kierowców taksówek i ciężarówek);
• wibracjami;
• przewlekłym zatruciem;
• długotrwałymi przerwami w aktywności seksualnej;
• długotrwałym lub przerywanym stosunkiem seksualnym.

Łagodna hiperplazja gruczołu krokowego (BPH) to typowa choroba związana z wiekiem u mężczyzn. Rozpoznaje się ją u 30% pacjentów po 50. roku życia i u 90% pacjentów po 85. roku życia. Do tej pory nie ustalono jednej przyczyny BPH, chociaż większość lekarzy zgadza się, że prostata zaczyna się powiększać z powodu zaburzeń hormonalnych, które nieuchronnie pojawiają się wraz z osłabieniem funkcji rozrodczych.

Ryzyko BPH zwiększa się, jeśli mężczyzna:

• ma nadwagę;
• spożywa dużo czerwonego mięsa i tłustych potraw (to zwiększa ryzyko wystąpienia gruczolaka prostaty odpowiednio o 38% i 31%);
• pije dużo kawy lub napojów z kofeiną;
• choruje na cukrzycę.

Dziedziczność również ma znaczenie – jeśli hiperplazja prostaty występuje u bliskich krewnych, istnieje większe prawdopodobieństwo jej wystąpienia u mężczyzn. Choroba częściej pojawia się także, gdy w rodzinie występował rak pęcherza moczowego.

Do głównych czynników ryzyka raka prostaty zalicza się:

• wiek (średnio choroba rozpoznawana jest w wieku około 70 lat, a tylko 5% mężczyzn było poniżej 60 lat w chwili rozpoznania);
• predyspozycje rodzinne (posiadanie ojca lub brata z rakiem prostaty zwiększa ryzyko zachorowania 2–3 razy).

Otyłość, nadmierne spożycie tłustych potraw i palenie papierosów również zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju choroby.

Wczesne objawy problemów z prostatą

Bardzo charakterystycznym objawem wskazującym na problemy z prostatą są zaburzenia oddawania moczu u mężczyzn. Jeśli zaczynają częściej oddawać mocz, muszą wstawać w nocy, skarżą się na słaby strumień moczu – najprawdopodobniej prostata się powiększyła i to ona jest przyczyną trudności w oddawaniu moczu.

Inne objawy rozrostu prostaty:

• nagłe parcia na mocz i nietrzymanie moczu lub, przeciwnie, trudność w jego rozpoczęciu – „opóźniony start”;
• konieczność napinania się podczas oddawania moczu, przerywany wyciek moczu;
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza;
• zatrzymanie moczu.

Objawów gruczolaka prostaty trudno jest pomylić z czymkolwiek innym, a wstępne rozpoznanie zwykle może postawić każdy pracownik ochrony zdrowia.

Wczesne objawy ostrego bakteryjnego zapalenia prostaty zwykle obejmują:

• zwiększoną częstotliwość oddawania moczu;
• trudne i bolesne oddawanie moczu;
• pieczenie w dole brzucha;
• podwyższoną temperaturę ciała.

W przewlekłym zapaleniu prostaty ból i inne dolegliwości są mniej nasilone, ale mężczyźni mogą narzekać na obecność krwi w nasieniu, ból w mosznie i kroczu, ból w żołędzi penisa, a nawet w wewnętrznej części ud. Często dokucza im też uczucie ucisku w kroczu lub odbycie, bolesny wytrysk, zaburzenia potencji i obniżone libido.

Rak prostaty bardzo często rozwija się bez charakterystycznych objawów. Choroba może istnieć w organizmie przez wiele lat i nie dawać żadnych wskazówek. Urolodzy mówią, że mężczyźni częściej umierają z rakiem prostaty niż z powodu niego.

Wczesne objawy nowotworu nie różnią się od objawów przerostu prostaty. Pacjenci skarżą się również na częste i „nocne” oddawanie moczu, przerywany, słaby strumień moczu. W zaawansowanych stadiach choroby pojawia się krew w moczu lub nasieniu oraz ból żeber i kręgosłupa spowodowany przerzutami nowotworu.

Jak rozpoznać problemy z prostatą?

Wykrycie choroby tego organu nie jest trudne: jeśli wystąpi którykolwiek z wymienionych objawów, należy skonsultować się z urologiem. Wykona on badanie kliniczne i niezbędne badania, które pozwolą postawić prawidłowe rozpoznanie.

Diagnostyka schorzeń prostaty obejmuje:

• palpacyjne badanie per rectum;
• badanie ultrasonograficzne prostaty (oraz pęcherza z oceną objętości moczu zalegającego, nerek i innych narządów w razie potrzeby);
• biochemiczne badanie krwi z oznaczeniem poziomu kreatyniny;
• oznaczenie stężenia antygenu specyficznego dla prostaty (PSA) we krwi;
• ogólne badanie moczu;
• badanie wymazu z cewki moczowej i wydzieliny gruczołu krokowego;
• badania urodynamiczne (uroflowmetria);
• biopsja prostaty;
• rezonans magnetyczny prostaty i tkanek przyległych.

Na początku dolegliwości „prostatycznych” nie należy zajmować się samodiagnozą ani wykonywać nadmiaru badań. Zakres niezbędnych badań określa urolog, biorąc pod uwagę przypuszczalne rozpoznanie. Wczesne rozpoznanie jest bardzo ważne: im wcześniej rozpocznie się leczenie, tym bardziej korzystne rokowania – dotyczy to wszystkich chorób prostaty.

Jak leczy się zapalenie prostaty i inne choroby prostaty?

W ostrym bakteryjnym zapaleniu prostaty zwykle wystarczą antybiotyki o szerokim spektrum działania (np. cefalosporyny lub fluorochinolony) oraz leki przeciwzapalne/analgetyczne. Sporadycznie konieczna może być cewnikowanie nadłonowe (cystostomia) w celu odprowadzenia moczu.

W przewlekłym zapaleniu prostaty lekarze zalecają unikanie czynników powodujących zaostrzenia choroby (w szczególności wychłodzeń). Ponadto stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne, alfa-adrenolityki (zmniejszają też ciśnienie tętnicze, więc są idealne u pacjentów z nadciśnieniem i „problemową” prostatą), inhibitory 5-alfa-reduktazy, masaż prostaty. W razie wskazań urolog może przepisać leki przeciwbakteryjne.

W łagodnej hiperplazji gruczołu krokowego szeroko stosuje się alfa-blokery i inhibitory 5-alfa-reduktazy oraz inhibitory PDE-5 (np. sildenafil, tadalafil – nie tylko ułatwiają one oddawanie moczu, lecz także poprawiają erekcję).

Urolodzy stosują również fitoterapię. Tradycyjnie w kompleksowym leczeniu BPH zaleca się olej z pestek dyni lub suplementy diety na bazie ekstraktu z palmy sabalowej (Serenoa repens). Ich skuteczność pozostaje jednak dyskusyjna, ponieważ nie została potwierdzona w randomizowanych badaniach kontrolowanych.

Serenoa repens, 60 kapsułek, Pro Natura

9

£6.70

Kup

Rak prostaty jest częstym nowotworem u mężczyzn, ale ma zwykle najbardziej korzystne rokowania. W większości przypadków mężczyźni z tym nowotworem umierają z powodów całkowicie niezwiązanych z rakiem.

Taktyczne opcje leczenia raka prostaty:

• obserwacja (zwykle u pacjentów powyżej 70. roku życia z bezobjawowym rakiem i niskim PSA);
• aktywny nadzór (kontrola PSA co 3 miesiące, regularna biopsja gruczołu);
• całkowite usunięcie gruczołu krokowego;
• zewnętrzna lub wewnętrzna radykalna radioterapia.

Jak zapobiegać problemom z prostatą?

Zapobieganie problemom z prostatą nie wymaga przyjmowania leków ani suplementów diety. To całkiem proste, przyjemne i korzystne dla całego organizmu czynności. Aby zmniejszyć ryzyko problemów z prostatą, warto:

• prowadzić regularne życie seksualne i pamiętać o ochronie w przypadku przypadkowych partnerów;
• być aktywnym fizycznie, dużo się ruszać;
• odżywiać się właściwie – ograniczyć tłuste potrawy i czerwone mięso;
• zastępować kawę lub napoje z kofeiną sokiem pomarańczowym lub grejpfrutowym (najlepiej świeżo wyciskanym);
• rzucić palenie. Ciekawostka: alkohol w umiarkowanych ilościach nie wpływa na rozrost prostaty, a w nadmiernych zmniejsza ryzyko jego wystąpienia z powodu obniżenia poziomu androgenów. Mimo to nie warto stosować alkoholu jako środka zapobiegawczego;
• unikać wychłodzeń i zagrożeń zawodowych (np. wibracji).

W celu wczesnego wykrywania raka prostaty lekarze zalecają co 1–2 lata przeprowadzać screening męski – oznaczenie poziomu PSA we krwi. Przy umiarkowanym ryzyku rozpoczęcie screeningu zaleca się w wieku 50 lat, a przy wysokim ryzyku – w wieku 40–45 lat.

Zgodnie z wynikami badań poziom PSA może wzrastać na 5–10 lat przed pojawieniem się pierwszych objawów klinicznych raka prostaty. Metoda ta jest niezbędna w grupach wysokiego ryzyka (np. nosiciele mutacji genetycznych).

Dbaj o zdrowie i aktywność seksualną jak najdłużej!